Stilte – Gods eerste taal.

Sinds januari 2020 faciliteert de Werkgroep Verdieping van wijkgemeente ’t Spectrum in Waddinxveen tweewekelijkse meditatiebijeenkomsten. Ondergetekende begeleidt deze bijeenkomsten, die ongeveer drie kwartier à een uur duren.
Tweewekelijks nemen zo’n 20 mensen, vanuit verschillende Waddinxveense kerkgemeenschappen – verdeeld over de maandagmiddag en maandagavond – deel aan de meditatiebijeenkomsten 

Op zoek naar …..

Mensen, ouderen en jongeren, zijn op zoek. Dat is al eeuwen het geval. Soms lijkt het alsof die zoektocht in onze samenleving nog geïntensiveerd is. Onze samenleving is in hoge mate een doe-gemeenschap geworden, waarin een grote klemtoon ligt op het presteren. Te midden van deze hectische omstandigheden raken mensen gemakkelijk de samenhang in hun leven kwijt, en soms ook de richting en de zin. Tegelijk verlangen ze die samenhang en zin te beleven. 

….. je bron aanboren.

Alle grote religieuze tradities zijn zoekontwerpen die inhaken op dit verlangen naar samenhang en zin. Méér dan in het opdoen van allerhande (intellectuele) inzichten ligt de weg naar samenhang en zin in het aanleren van een aantal houdingen en in het trainen van de zintuigen om – vanuit de ervaring – de diepgang van het leven opnieuw te ontdekken en je daarmee te verbinden.
Op dit vlak hebben alle grote religieuze tradities iets te bieden. Het zijn bronnen waarin diverse schatten te vinden zijn omtrent het oefenen van meditatieve en levengevende vaardigheden. 

‘Van alles waarover je waakt, waak vooral over je hart,
het is de bron van je leven.’ 

Spreuken 4:23, NBV21

In de meditatiebijeenkomsten willen we onze bronnen aanboren. We willen met gerichte oefeningen onze zintuigen bewuster maken en ons oefenen in stilte, aandacht en mildheid. We putten daarbij – en dat is een keuze – uit de christelijke traditie. 

Verstilling zoeken – ontmoeting vinden.

De meditatiebijeenkomsten kun je karakteriseren met de term ‘Verstilling zoeken – ontmoeting vinden’. Stilte is een daarbij een essentieel element: er is verstillende muziek, verstillende aandachtsoefening en meditatieve omgang met een (korte) tekst uit de christelijke traditie. 
Laat je echter niet afschrikken door de term meditatie – what’s in a name? Het woord ‘meditatie’ komt van het Latijnse werkwoord ‘meditari’, of ‘mederi’. ‘Mederi’ betekent: ‘zorg dragen voor’, en herkenbare woorden zoals ‘medicus’ en ‘remedie’ zijn ervan afgeleid.
Meditatie gaat dus over heilzaam aandacht geven aan en luisteren naar – aandacht geven aan en luisteren naar datgene dat ís. Daarvoor is innerlijke stilte nodig. De kracht die we nodig hebben, wordt ons gegeven in de stilte; daarom is het zo uitzonderlijk belangrijk dat we ons toeleggen op de stilte.

Jezelf dagelijks 20 minuten stilte gunnen is het vriendelijkste, meest zorgzame en attente wat je voor jezelf kunt doen. En de vrucht daarvan zal de zorg en aandacht zijn die je aan andere mensen en aan je werk geeft.

Heilzame stilte.

Meditatie is werk van (heilzame) stilte. Stilte is erg krachtig – zo krachtig dat het wel even kan duren voordat je deze durft toe te laten en onïngevuld te laten en je toe te vertrouwen aan de bron van je bestaan. 
In mijn eigen ontdekkingstocht rond stilte en verstillen speelt een citaat van de benedictijner monnik Anselm Grün een belangrijke rol.

‘In ieder van ons is een afgegrensd gebied, een heilige ruimte, een ruimte voor de stilte, waar onze gedachten en emoties geen toegang hebben. 
In dit innerlijk heiligdom woont God in ons.’

Anselm Grün

Het is eenvoudig, zeker niet ingewikkeld, maar tevens niet gemakkelijk om naar die ruimte toe te gaan. Want in eerste instantie is het daarbinnen ook erg rumoerig. Of iets beter gezegd: ik moet eerst nog door die ruimte heen waar wel heel veel gedachten en gevoelens zijn, heel veel innerlijke prikkels die zich aandienen wanneer de prikkels van buitenaf naar de achtergrond verdwijnen. Maar daarachter, dáár is de ruimte van de stilte, een heilige ruimte, het innerlijke heiligdom waar God-in-ons woont.

De zestiende-eeuwse mysticus Johannes van het Kruis zegt het zo: 

‘Stilte is Gods eerste taal – er wordt niets gezegd, geen woord gehoord, het is een spraak zonder klank.’ 

Johannes van het Kruis & Psalm 19,4

Tenslotte.

Misschien sluit deelname aan de meditatiebijeenkomsten aan bij je voornemen om meer stilte in je leven te creëren, of meer ontvankelijk of aandachtig te zijn. Misschien wel om meer te leren luisteren in plaats van het hebben van allerlei meningen en opvattingen.
Mocht je in de regio Waddinxveen wonen: wees dus welkom, neem gerust iemand mee die ook kennis wil maken. Je kunt je aanmelden via de aanmeldpagina op martienonline.org (klik hier) of via een mail aan meditatie.waddinxveen@gmail.com. Vermeld datum en tijd van deelname.

Data meditaties seizoen 2025:
6 jan, 20 jan (tevens gebedsweek), 3 febr, 17 feb, 3 mrt, 17 mrt, 31 mrt, 14 apr, 28 apr, 12 mei, 26 mei.

Bronnen:
Voor het samenstellen van bovenstaande tekst heb ik een aantal alinea’s ‘geleend’ van Renilde Vos, KU Leuven en Jos Douma.

Suggestie:
Klik hier voor een ‘Stilteoefening-pur-sang’.

Zeven Stilteoefeningen

(Nu het bericht van gisteren met de juiste link……. Groet!)

‘Een van de eerste dingen die we ontdekken wanneer we gaan mediteren is dat we propvol verstrooiingen zitten en dat het niet gemakkelijk is om het oppervlakkige niveau, waar we allerlei plannen en analyses maken, te verlaten om naar de diepte te gaan. Het is nederigmakend, om niet te zeggen beschamend, te ontdekken dat we na al onze opleidingen en met al onze knappe scores op zoveel terreinen, niet langer dan enkele ogenblikken stil kunnen zitten en dat onze geest langs de belachelijkste zijpaden afdwaalt. Onze geest fladdert weg en schept de gekste fantasieën, met gedachten die op elk niveau van onze geest rondzweven. We kunnen niet stil zijn.’

John Main, The Way of Unknowing

De stilte beoefenen.

Lees hier verder.

Zeven Stilteoefeningen

‘Een van de eerste dingen die we ontdekken wanneer we gaan mediteren is dat we propvol verstrooiingen zitten en dat het niet gemakkelijk is om het oppervlakkige niveau, waar we allerlei plannen en analyses maken, te verlaten om naar de diepte te gaan. Het is nederigmakend, om niet te zeggen beschamend, te ontdekken dat we na al onze opleidingen en met al onze knappe scores op zoveel terreinen, niet langer dan enkele ogenblikken stil kunnen zitten en dat onze geest langs de belachelijkste zijpaden afdwaalt. Onze geest fladdert weg en schept de gekste fantasieën, met gedachten die op elk niveau van onze geest rondzweven. We kunnen niet stil zijn.’

John Main, The Way of Unknowing

De stilte beoefenen.

Bovenstaand citaat van John Main suggereert dat we niet stil kúnnen zijn. Ik denk dat dat klopt, maar het klopt niet dat het beoefenen van de stilte, ook al gaat dat zeer gebrekkig, onbegonnen werk is. Ik denk dat John Main dat zal beamen……en eraan zou toevoegen: ‘Just keep practising’ ofwel: ‘Gewoon blijven oefenen’.

Zeven Stilteoefeningen

In de subpagina’s bij het site-onderdeel tref je Zeven Stilteoefeningen aan – eentje voor elke dag van de week. Een korte tekst, een afbeelding om naar te kijken en een Spotify-speellijst (15 à 20 minuten) die ca. 10 minuten live-opgenomen stilte bevat.
Het geheel kun je naar believen afsluiten met het beluisteren van het door mij in gesproken audiofragment.

Je vindt de eerste van de Zeven Stilteoefeningen hier en de andere zes via het menu boven aan het scherm.

Ten tijde van ‘duizend bommen en granaten’.[1]

[1] Krachtterm van kapitein Haddock uit de populaire stripverhalen van Kuifje.

Allerlei stemmen vragen onze aandacht. De ene zegt: ‘Laat zien dat je een goed mens bent.’ De andere zegt: ‘Eigenlijk moest je je schamen.’ Een derde zegt: ‘In wezen geeft niemand om je.’ Weer een andere stem zegt: ‘Je moet succesvol, sterk en beroemd worden.’ 

Maar tussen al die luidruchtige stemmen is er ook eentje te horen die zachtjes iets zegt of vraagt. Díe stem is voor ons de belangrijkste. Het kost echter inspanning om díe stem te horen. Daarvoor is afzondering nodig, stilte, bereidheid om te luisteren. 

Dat is óók bidden, luisteren naar de stem die je zachtjes iets zegt of vraagt.

Henri Nouwen, Uit: Brood voor onderweg, 13 januari (bewerkt door Martien)

‘De boodschap van de stilte is dat de Eeuwige Ongeziene jou liefheeft, dat Hij bij je is, in je leeft, in je woont, je roept, je verlost en je een begrip en een licht geeft die niet te vergelijken zijn met wat je in boeken hebt gevonden of in preken hebt gehoord.’

Thomas Merton
Klik hier of op de afbeelding voor het afspelen van een verstillende meditatieve versie van ‘Ach, Bleib mit Deiner Gnade’.

Klik hier voor Verstillen-met-muziek-13 met bovenstaand muziekstuk.

Pasen 2022 – Magnificat Dominum

Magnificat anima mea Dominum
Groot maakt mijn ziel de Heer

Bron: Vincent van Gogh – Wheatfields under Thunderclouds

Pasen 2022.

Het post-impressionistische olieverfschilderij van Vincent van Gogh uit 1890, Korenvelden onder Onweerswolken, verbeeldt wellicht de setting van ‘Pasen 2022’: Hoop en Dreiging in één beeld.

Als je wat langer wil kijken naar dit beeld kun je hem hier downloaden.

Hieronder de link naar een bijpassend meditatief lied uit Taizé.

Klik hier of op de afbeelding om te beluisteren.

‘Meditatief – Kiev Chamber Choir’

Terecht – heel blij mee – er wordt veel gebeden voor de situatie in Oekraïne. Kan niet vaak en intens genoeg gebeuren, lijkt me. De gebeden bestaan uit veel woorden, veel opsommingen van al het leed en alle noden – terwijl soms een ‘Heer, ontferm u onzer’ bij mij meer uit het hart komt.
Mijn bidden is de laatste jaren meer woordeloos en in en vanuit de stilte geworden. Ik probeer me in de stilte open te stellen en ontvankelijk te zijn voor de aanwezigheid en werking van de Allerhoogste – en dat valt me niet altijd mee, eerlijk gezegd – maar ik doe het ermee.

In één van de voorbedediensten voor Oekraïne die ik bijwoonde werd het ‘Kyrie Eleison’ in het Oekraïens gezongen door het Kiev Chamber Choir – onverstaanbaar voor mij natuurlijk, maar de klánken krasten op mijn ziel en maakten het tot een gebed waar ik mij mee kon verbinden.

Thuisgekomen raadpleegde ik Spotify voor meer van dit moois. Ik stelde er een ‘Meditatief Ruim Kwartiertje’ (22 minuten) mee samen. Je vindt hem hieronder. Drie gezongen Oekraïense gebeden – aangevuld met twee maal de briljante compositie 4’33” van John Cage (bestaande uit twee maal 4 min en 33 seconden stilte) en afgesloten met een piano/cello muziekstuk met de betekenisvolle titel ‘Darkness Dawns’ (Duisternis Breekt Aan).

Ik nodig je uit dit Meditatief Ruim Kwartiertje met alerte aandacht te beluisteren – als een gebed om ontferming en vrede, niet met verstaanbare en begrijpelijke woorden, maar met tonen die het verlangen naar ontferming en vrede verklanken.
De twee maal 4’33” stilte zijn een onderdeel van het geheel, deze beluister je ook. Om ‘bij de les’ te blijven kun je, als een anker van je aandacht, een eenvoudig woord (bv. vrede of ontferming) op het ritme van je ademhaling in je innerlijk te zeggen.

Klik hier of op de afbeelding voor het Meditatief Ruim Kwartiertje met Kiev Chamber Choir. (22 min)

Klik hier voor een verkorte versie: Meditatief Klein Kwartiertje met Kiev Chamber Choir. (14 min)

Lexicon:
Kyrie Eleison = Heer ontferm U
Stychera = Een sticheron (meervoud: stichera) is een hymne van een bepaald genre dat gezongen moet worden tijdens de ochtend- en avonddienst van de Oosters-Orthodoxe Kerk die de Byzantijnse ritus volgen.
Litany = Liturgisch beurtgebed, gesproken of gezongen bestaande uit een reeks aanroepingen van God of het heilige, die telkens gevolgd worden door een antwoord van de kerkelijke gemeente.
4’33” = Geen grapje maar een ‘bloedserieuze compositie’ van John Cage. Lees hier wat meer info.

‘Heer Jezus Christus – ontferm U’

Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Pantocrator

‘Toevallig ontmoette ik Zr. Antonia van de (Grieks-katholieke) Zusters Missionarissen van de Allerheiligste Verlosser in Oekraïne. Op een bepaalde dag stuurde ze me ‘Het Jezusgebed’, gezongen door Zr. Tereza Vodjana. Ik heb toestemming gevraagd om het gebed online te zetten en ik ben dankbaar dat de Zusters die toestemming hebben gegeven.’

Jakob van Wielink, januari 2011

Klik hier voor enige achtergrondinformatie over Het Jezusgebed.

Klik hier voor ‘Het Jezusgebed’, gezongen door Zr. Tereza Vodjana.

Klik hier voor een bijbehorende stiltemeditatie ‘Verstillen-met-muziek-11’.

Of hoe dat heet…..

‘Wat is het toch moeilijk om dingen te beschrijven. Wat is het toch moeilijk om dingen te zien. Ik vraag me af of ik werkelijk in staat ben om te zien.



Ik ben niet stil genoeg om de wonderen die mij omringen in mij op te nemen: de extatische vlucht van een duif, het contact tussen twee afgedankte schoenen, het patroon in een stuk smeerkaas. Mijn Aantekenboek Van Bijzondere Dingen is al aan zijn derde deel toe, en nog altijd ben ik gewoon aan het leren kijken. Ik weet dat dit voorlopig mijn hele taak is. De grote dingen, ja de grote dingen zullen later komen, als ik er klaar voor ben.’

Iris Murdoch – Bruno’s Droom, p.57, bewerkt door Martien.
Citaat Iris Murdoch – gelezen door Martien

‘Het Verhaal gaat dat God je liefheeft, dat Hij bij je is, in je leeft, in je woont, je roept, je verlost en je een begrip en een licht geeft die niet te vergelijken zijn met wat je in boeken hebt gevonden of in preken hebt gehoord.’

Thomas Merton

Klik hier voor een bijpassend gedicht bij deze twee citaten.

Klik hier voor een Lectio Divina met het gedicht.